Jak przygotować się do kontroli ASF — Prowadzenie rejestrów i spisów cz. II

Jakie rejestry są wymagane przy kontroli ASF?

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 344) nakłada na hodowcę trzody chlewnej cztery obowiązki dokumentacyjne: prowadzenie trzech rejestrów (pojazdów, osób, stada) oraz archiwizację świadectw zdrowia przy zakupie zwierząt:

• Rejestr pojazdów służących do transportu świń, wjeżdżających na teren gospodarstwa.
• Rejestr osób (księga gości) mających dostęp do pomieszczeń, w których rolnik utrzymuje świnie.
• Spis stada trzody chlewnej z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki — aktualizowany na bieżąco.
• Świadectwa zdrowia przy zakupie nowych świń — wystawia je lekarz weterynarii na podstawie badań klinicznych wykonanych w ciągu 24 godzin przed przemieszczeniem zwierząt.

Rejestr pojazdów wjeżdżających na teren gospodarstwa

Pojazdy transportujące świnie do rzeźni i dowożące paszę to jeden z największych wektorów ASF. Samochody odwiedzają kilka gospodarstw w ciągu dnia, a wirus jedzie z nimi na niezdezynfekowanych kołach — na co hodowca nie ma bezpośredniego wpływu. Ryzyko zmniejszają trzy działania:

• Załadunek na rampie na skraju gospodarstwa — tak, żeby zwierzęta przeznaczone do transportu nie stykały się z pozostałymi świniami ze stada.
• Zakaz opuszczania kabiny przez kierowcę — kierowca samochodu dostawczego nie powinien wychodzić z pojazdu podczas załadunku, bo może przenosić wirusa ASF na ubraniu i obuwiu.
• Maty przejazdowe w formie dwóch równoległych pasów — rozłożone przy każdym wjeździe i wyjeździe, dobrane rozmiarem do obwodu koła największego pojazdu. Dobór opisujemy w dalszej części artykułu oraz w poradniku o wyborze maty przejazdowej.

Rejestr pojazdów prowadź w zeszycie przy bramie wjazdowej lub w arkuszu kalkulacyjnym. Minimalny zakres kolumn wygląda tak:

Wzory formularzy do druku pobierzesz w dziale Dokumenty do pobrania.

Rejestr osób wchodzących do pomieszczeń inwentarskich

Ścisła rejestracja wejść i wyjść osób upoważnionych do pracy przy stadzie ogranicza ryzyko przeniesienia wirusa do budynków inwentarskich. Musisz dokładnie wiedzieć, kto i kiedy wchodzi do chlewni. Dobrą praktyką jest spisanie i egzekwowanie regulaminu procedur bioasekuracyjnych obowiązujących na fermie — o człowieku jako wektorze ASF piszemy szerzej w części VIII — człowiek jako wektor wirusa ASF.

Rozszerzoną wersją standardowego „rejestru wejść” jest księga gości — 8 rubryk obejmujących komplet informacji o każdej osobie wchodzącej na teren stada:

Oświadczenie o zapoznaniu się z zasadami bioasekuracji to dowód, że hodowca poinformował odwiedzającego o procedurach obowiązujących na fermie — przydaje się przy ewentualnym sporze po kontroli. W strefie białej (czystej) mogą przebywać wyłącznie osoby upoważnione — podział gospodarstwa na strefę czarną i białą opisujemy w cz. V.

Spis stada

Spis stada to aktualny wykaz posiadanych świń, podzielony na 7 kategorii produkcyjnych: prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki. Spis aktualizuj na bieżąco — po każdym urodzeniu, sprzedaży, padnięciu lub zakupie zwierząt.

Po co? Z trzech powodów:

• Szybki raport do organów nadzoru — przy podejrzeniu ogniska ASF lekarz weterynarii natychmiast dostaje pełny obraz stada.
• Identyfikacja chorującej kategorii produkcyjnej — gdy zachoruje grupa warchlaków, spis pozwala odróżnić problem od sytuacji w tuczarni.
• Szybsze i skuteczniejsze zwalczanie chorób — każda minuta opóźnienia przy ASF zwiększa ryzyko rozprzestrzenienia się wirusa na sąsiednie gospodarstwa.

Kupuj świnie z pewnego źródła

Same zwierzęta też mogą być wektorem wirusa ASF — jeśli pochodzą z nieznanego źródła lub z gospodarstwa położonego blisko strefy z ogniskiem afrykańskiego pomoru świń. Przed każdym zakupem sprawdź trzy rzeczy:

• Zasady bioasekuracji u sprzedawcy — na terenie gospodarstwa, giełdy zwierząt czy innego miejsca, z którego kupujesz trzodę, sprzedawca musi przestrzegać wszystkich standardów.
• Aktualne świadectwo zdrowia — wystawia je lekarz weterynarii na podstawie badań klinicznych wykonanych w ciągu 24 godzin przed przemieszczeniem zwierząt.
• Zapis transakcji — dane sprzedawcy, data zakupu, numery zwierząt oraz numer identyfikacyjny stada źródłowego. Te informacje trzymaj razem z rejestrami w archiwum dokumentów gospodarstwa.

Tablice ostrzegawcze — oznakowanie stref

Budynki inwentarskie i magazyny paszy oznakuj tablicami informacyjno-ostrzegawczymi — to wymóg dopełniający system rejestrów. Tablice przypominają odwiedzającym i pracownikom, że w strefie białej mogą przebywać tylko osoby upoważnione — to pierwsza bariera informacyjna powstrzymująca osoby nieuprawnione przed wejściem do chlewni.

Dezenfex oferuje 252 wzory tablic ostrzegawczych pokrytych laminatem UV — błyszczącym, odpornym na słońce, deszcz, śnieg i mróz. Tablice istotne dla bioasekuracji ASF:

Tablice zamawiasz w trzech rozmiarach (małe 15×23 cm, średnie 23×30 cm, duże 30×46 cm) lub indywidualnie z własną treścią. Pełny asortyment znajdziesz w kategorii Tablice ostrzegawcze.

Maty przejazdowe przy wjazdach na gospodarstwo

Rejestr pojazdów i mata przejazdowa to para — bez maty każdy wjazd auta może wnieść wirus ASF na kołach. Rozporządzenie z 12 marca 2026 r. nakazuje rozłożenie mat przy każdym wjeździe i wyjeździe, w formie dwóch równoległych pasów dopasowanych do obwodu koła największego pojazdu.

Jaki rozmiar maty dobrać do pojazdu?

Rozmiar dobierasz do obwodu koła. Pełny obrót koła musi w całości dotknąć maty — inaczej dezynfekcja nie zadziała.

Ceny mat przejazdowych zaczynają się od 139 zł (EKO PLUS 200×120×3,5 cm — najtańsza opcja dla samochodów osobowych) i sięgają 1 090 zł (Antypoślizgowa 600×120×5 cm dla TIR-ów). Budowę trójwarstwowych mat Dezenfex opisujemy na osobnej stronie — warstwa wierzchnia z materiału stosowanego w produkcji wojskowej, środkowa z pianki poliuretanowej i dolna wodoodporna (w liniach Standard i Antypoślizgowa).

Nasączanie maty przejazdowej — Virkon S lub BIOLENT POLANA

Mata dezynfekuje tylko wtedy, gdy jest nasączona preparatem. Dezenfex rekomenduje dwa preparaty do mat przejazdowych:

• Virkon S — bakteriobójczy, wirusobójczy, z właściwościami myjącymi. W stężeniu 1%: 200 g daje 20 L roztworu (32,90 zł), 5 kg — 500 L, 10 kg — 1000 L roztworu roboczego.
• BIOLENT POLANA — nowy zamiennik Virkon S przeznaczony do dezynfekcji przy zagrożeniu ASF, ptasią grypą i FMD. Dostępny w opakowaniach 200 g, 5 kg, 10 kg, 20 kg — zapytaj o cenę w sklepie.

Zasady prawidłowego nasączania mat i dolewania roztworu opisujemy w części III — prawidłowe korzystanie z mat dezynfekcyjnych.

FAQ — najczęstsze pytania